Schrijvers op de Volkskrant-weblogs leveren soms smakeloze stukjes. Toch wil de redactie, principieel, niet ingrijpen. Bovendien blijkt dat bloggers elkaar corrigeren.

De opening van onze kolommen online stelt de redactie voor een aantal journalistiek-ethische dilemma’s die we tot voor kort helemaal zelfstandig konden oplossen. We toetsen de bijdragen van de deelnemers aan het Volkskrant-weblog slechts marginaal. Dat betekent dat er zaken worden gepubliceerd die de krant nooit zelf voor zijn rekening zou willen nemen. Het wezenlijke van burgerjournalistiek is nou juist dat de krant niet meer bepaalt waar de grenzen van het journalistiek betamelijke liggen, maar dit overlaat aan de schrijvers.

Het Dagblad van het Noorden en de Leeuwarder Courant hebben dat ook begrepen en voeren dat principe zelfs veel verder door. Vanaf zaterdag ‘brengen we het regionale nieuws kort, en snel, en we geven de lezers enige controle over onze website: hij stelt zijn eigen voorpagina samen. Bovendien kan iedereen vanaf zaterdag op al het nieuws reageren. Pas achteraf kijken we mee’, stelt adjunct-hoofdredacteur Henk Blanken.

Zo ver wil de Volkskrant niet gaan. Wij blijven geloven in de noodzaak van professionele journalistieke selectie en filtering. We willen onze lezers en sitebezoekers weliswaar veel ruimte geven, maar dat betekent niet dat de krant helemaal geen verantwoordelijkheid meer neemt.

Deze week schreef ene ‘StarSignLeo’ een stuk waarin Richard H., de man die ervan wordt verdacht zijn vrouw en twee dochters te hebben vermoord, met zijn volledige naam werd genoemd. Ook plaatste hij een link naar een foto van de verdachte.

Dat is volledig in tegenspraak met de journalistieke traditie van de Volkskrant. De hoofdredactie besloot StarSignLeo te vragen de naam te vervangen door de initialen en de link naar de foto weg te halen. We hebben gegronde redenen verdachten enigszins in bescherming te nemen en met initialen aan te duiden. Het geval van Cees B., de veroordeelde maar uiteindelijk onschuldig gebleken verdachte van de moord op Nienke Kleiss, heeft ons nog gesterkt in ons beleid.
StarSignLeo voldeed aan ons eerste verzoek: hij verving de naam door de initiaal. Maar de link naar de foto wilde hij handhaven. Na enige interne discussie hebben we daarin toegestemd. Het wezen van internet is namelijk dat je vrijelijk kunt linken naar informatie. Als we daarop censuur zouden plegen, zou het einde zoek zijn.

Betekent dit dat we blij zijn met die link?

Nee, natuurlijk niet. We vinden het niet fatsoenlijk. Maar er passeert wel meer op weblogs dat we niet fatoenlijk vinden. We willen geen zedenmeester zijn. De Volkskrant is de baas van de papieren krant en van de website. Daar bepalen wij wat we publiceren; onze journalistieke taak van filteren en selecteren is het fundament onder de kwaliteit die we proberen te bereiken.

Maar op de weblogs werkt het anders. Mede om die reden hebben we ze enigszins losgezet van de nieuwssite en zullen we niet snel het model van de noordelijke dagbladen overnemen. Ook in de vorm willen we duidelijk maken dat we discussie willen faciliteren, een podium willen bieden, participatie mogelijk willen maken, zonder meteen de volle journalistieke verantwoordelijkheid te nemen voor wat er wordt gepubliceerd.

Natuurlijk zien we af en toe zaken passeren die onze tenen doen krommen. Dezelfde StarSignLeo zoekt de grenzen op in zijn stukjes over prins Bernhard en een namaak-Viagra die op de markt is gekomen.

Smakeloos? Volgens ons wel. Onfatsoenlijk? Ja. Maar is dat reden zijn bijdragen te kuisen? Nee. Laat zijn lezers daar maar een oordeel over vellen.

En dat gebeurt. Ze geven hem ervan langs en voorzien hem van dikke onvoldoendes. StarSignLeo is een gefrustreerde sukkel, daar komt het volgens zijn bezoekers op neer. Slechts een enkeling ziet ironie en humor; de meesten vermoeden een anale fixatie.

Fatsoen, zegt StarSignLeo, is een conventie van de meerderheid. Tja, daar heeft hij gelijk in. Maar conventies zijn er ook om het leven eenvoudiger en aangenamer te maken. Beleefdheid is een deugd, geen ouderwets anachronisme. Stijl en kwaliteit zijn geen elitaire deugden, maar maken de samenleving leefbaarder. Het gezonde volksgevoel dient gehoord te worden, moet zelfs bijdragen aan besluitvorming, maar mag nooit je besluiten leiden.

In die zin is het interessant waar te nemen wat er op de Volkskrant-weblogs gebeurt. Ze zijn nu al een afspiegeling van de samenleving en van internet. Er staan juweeltjes op, mooie bijdragen die raken aan het poëtische, scherpe analyses; maar er is ook geneuzel, onzin en domheid. Uiteindelijk is het hoopgevend dat de laatste soort over het algemeen snel en diep wegzakt in de krochten van ons weblog-systeem en dat de pareltjes bovenaan staan.

Het was leuk in het weekend de ervaring te lezen van een man die ging bankieren bij SNS in Enschede, en daar oog in oog kwam te staan met een arrestatieteam. ‘Die kwamen niet voor mij, maar voor een ontevreden klant die zijn rekening geblokkeerd zag en toch geld wilde hebben.’

Hoogst gewaardeerde bijdrage van de week komt van André Martens. Hij prevelt een gebedje bij de herdenking van de dood van André Hazes. ‘Ik zal in de toekomst ooit wel eens naar een lied van André luisteren, maar bespaar me zijn vrienden, oh Heer, en zeker hun liederen, en verschoon mij van de aanblik van Rachel. Geef in Uw hemel André een luxe barkruk en een glas bier dat nooit leegraakt. Laat hem ook tijdig bukken wanneer ze weer pijlen met zijn eigen as naar zijn hoofd schieten. Ik dank U Heer.’

Waarvan akte.

Een kleine week draaien we nu met ons eigen Volkskrant-weblogsysteem (zie ook het Betoog, 17 september). Sinds zaterdag zijn er zo’n vijfhonderd webdagboeken begonnen, waarin in totaal een kleine zestienhonderd bijdragen zijn gezet.
De toeloop heeft ons verrast – we wisten niet precies waarmee we rekening moesten houden –, maar dat we in zo’n behoefte bij onze lezers en sitebezoekers zouden voorzien, hadden we niet gedacht. Veel bloggers beginnen vol goede voornemens aan een eigenweblog, maar houden het na drie postings voor gezien. Een basisvereiste voor een succesvol weblog is een zekere discipline om regelmatig te publiceren. Wat weer de vraag oproept waarom we eigenlijk bloggen.
Volkskrant-blogger Jeroen Mirck weet het antwoord wel: ‘Een blog kan ook een heerlijke borreltafel zijn. Zo las ik hier al woedende schotschriften tegen allochtonen, Balkenende en VVD’ers. Tegelijkertijd tref ik heerlijk genuanceerde bespiegelingen aan, soms zelfs neigend naar poëzie.’ Een blogger, die schrijft onder het alias ‘Tijdrover’, reageert: ‘Het klinkt raar allicht maar ik blog om erachter te komen wat ik eigenlijk vind van dingen.’
Hoe dan ook, het initiatief van deze krant is positief ontvangen op internet. Henk Blanken, oud-redacteur van de Volkskrant en nu adjunct-hoofdredacteur van het Dagblad van het Noorden, spreekt over een ‘heel slimme zet’. Marketeer Marco Derksen recenseert: ‘Mijn eerste indruk is positief: ziet er goed verzorgd uit.’ En Maarten Schenk spreekt op ‘Blogologie’ van een ‘mooi initiatief’.
Maar er is ook kritiek, en er zijn onduidelijkheden. We hebben ons al gedwongen gezien, onder druk van de deelnemende bloggers, om de gebruiksvoorwaarden enigszins te wijzigen.
We hopen daarmee aan te tonen dat we niet in een vacuüm willen opereren. We volgen nauwgezet wat er gebeurt en proberen snel met antwoorden te komen op vragen van de bloggers. En als we menen dat er nieuws wordt gepresenteerd, spelen we dat meteen door aan de desbetreffende specialist op de redactie.
Het is nog lang niet voor iedereen duidelijk wat we precies beogen met de weblogs. Het is heel simpel: de Volkskrant wil met dit initiatief de band tussen lezers/sitebezoekers en redactie aanhalen. We denken dat het weblog een ideaal middel daarvoor is. Het is een arena waar Volkskrant-redacteuren en lezers elkaar ontmoeten en met elkaar in discussie treden.
De hoofdredacteur begint heel binnenkort. Het dagelijkse commentaar van de krant wordt erop gepubliceerd. De ombudsman heeft een plek. Wekelijks nodigt de redactie een prominente Nederlander uit in het weeklog om een dagboek bij te houden. Deze week leidde dat tot nieuws, toen minister Brinkhorst van Economische Zaken op zijn Volkskrant-blog aankondigde dat hij Europees Commissaris Kroes gelijk gaf in haar maatregelen tegen de Nederlandse woningcorporaties. Brinkhorst: ‘Zij sprak bepaald niet voor haar beurt. De felle reacties in Nederland op haar brief bewijzen eens te meer de in ons land heersende euroscepsis en het navelstaren.’
Ook de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) is inmiddels wakker. Er blogt een zekere JP Balkenende mee, die met het portret van de premier op de voorpagina van zijn weblog prijkt.
Gisteren kwam er een telefoontje van de RVD: wat we hieraan dachten te gaan doen. Voorlopig nog niets, luidde ons antwoord. De bloggers zijn aan de macht. Pas als ze de wet (en de gebruiksvoorwaarden) met voeten treden, grijpen we in.
Het nieuws hoeft niet alleen maar van onze kant te komen; het kan voortaan meer tweerichtingsverkeer zijn. Wat we gaan doen met al die bijdragen, luidt een frequente vraag. In eerste instantie wordt deze rubriek ermee gevuld. Dit is de eerste aflevering van een wekelijkse column over het Volkskrant-blog. We proberen er de aardigste, hoogst gewaardeerde, meest gelezen bijdragen uit te filteren. Maar dit wordt geen potpourri van schrijfsels; eerder een signalement van online-trends zoals die via ons podium naar voren komen.
Wat we er verder mee gaan doen, hangt sterk af van de ontwikkeling van het Volkskrant-blog. We weten nog niet zeker of dit experiment slaagt. Maar we vinden het wel belangrijk in ieder geval een proef te doen met deze vorm van burgerjournalistiek. Als het erg succesvol is, zullen we er meer aandacht aan besteden in de papieren krant. Wie weet komt er zelfs een aparte uitgave. Daarin zouden we niet uniek zijn: in Amerika en in Duitsland worden de beste weblogs op dat ouderwetse medium, papier, gedrukt en verspreid.
En een andere vraag: is dit niet een gemakkelijke manier voor de Volkskrant snel geld te verdienen? Laten we wel wezen: deze krant is geen filantropische instelling en inderdaad hebben we een commercieel belang bij het welslagen van dit systeem. Zover is het echter nog lang niet: tot nog toe heeft het ons alleen maar geld gekost (vooral in arbeidsuren).
Maar als het systeem succesvol wordt – en dat is vooral een kwestie van bezoekers en advertentie-inkomsten –, dan is het heel wel mogelijk dat we de inkomsten gaan delen met de auteurs. Of dat gaat gebeuren, is nog geen uitgemaakte zaak, laat staan hoe dat dan precies zou moeten; maar de redactie vindt het niet meer dan redelijk dat auteurs die veel en kwalitatief goede bijdragen afleveren, ook een deel van de opbrengst ontvangen.

Dit is de eerste aflevering van een rubriek die voortaan elke vrijdag verschijnt.